Η λήξη της συνθήκης New START: ένα σύμπτωμα ενός αποτυχημένου συστήματος

Η λήξη της συνθήκης New START (5 Φεβρουαρίου 2026) αφήνει για πρώτη φορά μετά από μισό αιώνα τις ΗΠΑ και τη Ρωσία χωρίς κανένα νομικά δεσμευτικό όριο στα στρατηγικά πυρηνικά τους όπλα. Αυτό δεν είναι απλώς μια διπλωματική αποτυχία, είναι μια επικίνδυνη οπισθοδρόμηση για την παγκόσμια ασφάλεια, που αναδεικνύει την ανάγκη για μια εντελώς νέα προσέγγιση: την πλήρη εγκατάλειψη της πυρηνικής αποτροπής και την υιοθέτηση του μόνο πραγματικά ασφαλούς δρόμου — της Συνθήκης Απαγόρευσης των Πυρηνικών Όπλων (TPNW).

Η λήξη της συνθήκης New START: ένα σύμπτωμα ενός αποτυχημένου συστήματος

Η συνθήκη New START, που περιορίζει τις αναπτυγμένες στρατηγικές πυρηνικές κεφαλές σε 1.550 ανά πλευρά, λήγει χωρίς να υπάρχει διάδοχη συμφωνία. Η Ρωσία πρότεινε μια άτυπη μονοετή παράταση, αλλά οι ΗΠΑ δεν έχουν απαντήσει μέχρι και σήμερα. Το αποτέλεσμα είναι ότι από αύριο, οι δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις θα μπορούν να αναπτύξουν απεριόριστο αριθμό πυρηνικών όπλων, χωρίς διαφάνεια, χωρίς επιθεωρήσεις, χωρίς κανέναν φραγμό.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι αυτό δεν είναι απλώς μια επιστροφή στον Ψυχρό Πόλεμο, είναι κάτι χειρότερο. Σήμερα υπάρχουν περισσότερες πυρηνικές χώρες, περισσότερες τεχνολογίες, περισσότερες πιθανότητες λάθους και περισσότερες κρίσεις που μπορούν να ξεφύγουν από τον έλεγχο.

Τα πυρηνικά όπλα είναι όπλα μαζικής καταστροφής — όχι “εργαλεία ασφάλειας”

Η λήξη της συνθήκης New START υπενθυμίζει κάτι θεμελιώδες: τα πυρηνικά όπλα δεν είναι “στρατηγικά εργαλεία”, αλλά όπλα μαζικής καταστροφής. Η χρήση τους — ακόμη και “περιορισμένη” — θα προκαλούσε εκατομμύρια θανάτους, κατάρρευση οικοσυστημάτων, παγκόσμια οικονομική κρίση και μακροχρόνιες κλιματικές επιπτώσεις.

Η θεωρία της πυρηνικής αποτροπής, που υποτίθεται ότι “διατηρεί την ειρήνη”, έχει δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από όσα έλυσε:

• έχει οδηγήσει σε συνεχή εξοπλισμό,

• έχει αυξήσει τον κίνδυνο ατυχημάτων,

• έχει ενισχύσει την καχυποψία μεταξύ κρατών,

• και έχει νομιμοποιήσει την ιδέα ότι η ασφάλεια μπορεί να βασίζεται στην απειλή μαζικής εξόντωσης.

Οι ΗΠΑ και η Ρωσία παραμένουν δεσμευμένες από την NPT — αλλά την παραβιάζουν στην πράξη

Παρά τη λήξη της New START, οι δύο χώρες παραμένουν συμβαλλόμενα μέρη στη Συνθήκη Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων (NPT), η οποία τις υποχρεώνει νομικά να προχωρήσουν σε πλήρη πυρηνικό αφοπλισμό.

Ωστόσο, η συμπεριφορά τους — η απουσία διαπραγματεύσεων, η ανάπτυξη νέων συστημάτων, η απειλή χρήσης — δείχνει ότι η NPT έχει μετατραπεί σε μια συνθήκη που οι πυρηνικές δυνάμεις επικαλούνται αλλά δεν εφαρμόζουν.

Η TPNW είναι το μόνο ασφαλές μονοπάτι για την αποκλιμάκωση

Σε αντίθεση με την NPT, η Συνθήκη Απαγόρευσης των Πυρηνικών Όπλων (TPNW) προσφέρει ένα σαφές, δεσμευτικό και ηθικά συνεπές πλαίσιο:

απαγορεύει πλήρως τα πυρηνικά όπλα και θέτει τις βάσεις για την πλήρη εξάλειψή τους.

Ήδη 99 κράτη, δηλαδή περισσότερα από τα μισά διεθνώς, είναι πλήρη μέλη της.

Η TPNW δεν είναι “ουτοπία”. Είναι η πρώτη συνθήκη που αντιμετωπίζει τα πυρηνικά όπλα όπως πραγματικά είναι: όπλα μαζικής καταστροφής, ανάλογα με τα χημικά και βιολογικά όπλα, τα οποία η διεθνής κοινότητα έχει ήδη απαγορεύσει. Με την TPNW, τα πυρηνικά όπλα εκτός από ανήθικα, έγιναν και παράνομα στο διεθνές δίκαιο.

Η Ελλάδα πρέπει να κάνει το επόμενο βήμα

Η Ελλάδα είναι μέλος όλων των διεθνών συνθηκών για τα όπλα μαζικής καταστροφής — εκτός από μία: την TPNW.

Ως χώρα που στηρίζει το διεθνές δίκαιο, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ειρήνη, η Ελλάδα έχει κάθε λόγο να γίνει πλήρες μέλος της TPNW.

Η συμμετοχή της θα:

• ενισχύσει τη διεθνή νομιμοποίηση της συνθήκης,

• ευθυγραμμίσει τη χώρα με τις ηθικές και ανθρωπιστικές της αρχές,

• και θα στείλει μήνυμα ότι η ασφάλεια δεν μπορεί να βασίζεται σε όπλα μαζικής καταστροφής.

Το μόνο αποδεκτό όριο πυρηνικών όπλων είναι το μηδέν

Η λήξη της New START αποδεικνύει ότι όσο τα πυρηνικά όπλα υπάρχουν, θα υπάρχει και ο κίνδυνος χρήσης τους.

Αυτό ισχύει όχι μόνο για τις ΗΠΑ και τη Ρωσία, αλλά και για τις άλλες επτά πυρηνικές χώρες:

Κίνα, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Ινδία, Πακιστάν, Βόρεια Κορέα, Ισραήλ.

Το μόνο πραγματικά ασφαλές όριο είναι «0».

Καλούμε για άλλη μία φορά, την Ελληνική Κυβέρνηση, και σύσσωμα τα πολιτικά κόμματα, εντός και εκτός Κοινοβουλίου, να υποστηρίξουν έμπρακτα τον πυρηνικό αφοπλισμό, και να καταστήσουν την Ελλάδα πλήρες μέλος της Συνθήκης Απαγόρευσης των Πυρηνικών Όπλων του ΟΗΕ (TPNW). Τους καλούμε να κάνουν το αυτονόητο.